"బాల కార్మికత్వం నిర్మూలన – ఒక సామాజిక బాధ్యత": డాక్టర్ బండి సాయన్న, అధ్యక్షులు స్కోప్ సంస్ధ

హైదరాబాద్. : బాల్యం అనేది ప్రతి పిల్లవాడి జీవితంలో అత్యంత విలువైన దశ. ఆ వయస్సులో పాఠశాలలు, పుస్తకాలు, ఆటపాటలు, కలలు ఉండాలి. కానీ సమాజంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో ఇప్పటికీ చిన్నారులు చదువుకు దూరమై, కఠినమైన పనుల్లో నిమగ్నమవుతున్నారు. ఇదే మన సమాజం ఎదుర్కొంటున్న పెద్ద సవాలు.

 బాల కార్మికత్వం లక్షణాలు:

పేదరికం, కుటుంబ ఆర్థిక ఇబ్బందులు, అవగాహన లోపం, వలస జీవితం వంటి కారణాలు పిల్లలను పనిలోకి నెట్టేస్తున్నాయి. కొంతమంది తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లల చదువుకంటే తక్షణ ఆదాయానికే ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం కూడా ఈ సమస్యకు ఒక కారణం. ఫలితంగా పిల్లల శారీరక, మానసిక, సామాజిక అభివృద్ధి తీవ్రంగా దెబ్బతింటోంది.

భారత రాజ్యాంగం, బాలల హక్కుల చట్టాలు స్పష్టంగా చెప్పేది ఒక్కటే – 14 సంవత్సరాల లోపు పిల్లలను పనిలో పెట్టడం నేరం. అయినప్పటికీ క్షేత్రస్థాయిలో ఈ చట్టాలు పూర్తిగా అమలవడం లేదు. హోటళ్లలో, దుకాణాల్లో, పరిశ్రమల్లో, నిర్మాణ పనుల్లో, గృహ పనుల్లో ఇంకా అనేక మంది పిల్లలు కనిపిస్తూనే ఉన్నారు.

బాల కార్మికత్వం వల్ల ఒక తరం భవిష్యత్తే అంధకారంలోకి వెళ్లే ప్రమాదం ఉంది. చదువు లేకుండా, నైపుణ్యాలు అభివృద్ధి చెందకుండా పెరిగే పిల్లలు రేపటి సమాజానికి బలమైన పౌరులుగా మారలేరు. అందుకే బాల కార్మికత్వం నిర్మూలన అనేది కేవలం ప్రభుత్వ బాధ్యత మాత్రమే కాదు – మన అందరి సామాజిక బాధ్యత.

ఈ దిశగా ప్రభుత్వం, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, పోలీస్ శాఖ, కార్మిక శాఖ కలిసి పలు కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నాయి. "ఆపరేషన్ ముస్కాన్"  ; ‘ఆపరేషన్ స్మైల్’ వంటి ప్రత్యేక కార్యక్రమాల  ద్వారా పిల్లలను పనుల నుంచి విడిపించి, మళ్లీ పాఠశాలల్లో చేర్పిస్తున్నారు. అలాగే తల్లిదండ్రులకు అవగాహన కల్పించడం, సంక్షేమ పథకాలను అందించడం ద్వారా పిల్లల భవిష్యత్తును రక్షించే ప్రయత్నం జరుగుతోంది.
బాల కార్మికత్వ నిర్మూలన ఉద్యమంలో జస్ట్ రైట్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ (జె ఆర్ సి) సంస్థ కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. ఈ సంస్థ అధినేత భువన్  రిభు దేశవ్యాప్తంగా బాలల హక్కుల పరిరక్షణ కోసం అహర్నిశలు కృషి చేస్తున్నారు. ఆయన నాయకత్వంలో దేశవ్యాప్తంగా సుమారు 420 స్వచ్ఛంద సంస్థలు   ప్రభుత్వ విభాగాలు, పోలీస్ శాఖ, న్యాయవ్యవస్థ, స్వచ్ఛంద సంస్థలతో సమన్వయం చేసుకుని వేలాది బాల కార్మికులను రక్షించింది. నేటికీ రక్షిస్తుంది. భువన రిభు గారి ప్రధాన విజయాల్లో బాల కార్మికత్వం, బాల అక్రమ రవాణా, బాల దోపిడీ వంటి సమస్యలపై దేశవ్యాప్తంగా అవగాహన పెంచడం ఒకటి. చట్టాల అమలును బలోపేతం చేయడంలో ఆయన చేసిన కృషి వల్ల అనేక రాష్ట్రాల్లో బాలల రక్షణ వ్యవస్థ మరింత ప్రభావవంతంగా మారింది. పిల్లలను కేవలం రక్షించడం మాత్రమే కాకుండా, వారికి పునరావాసం, విద్య, గౌరవమైన జీవితం అందేలా దీర్ఘకాలిక చర్యలు తీసుకోవడం ఈ సంస్థ ప్రత్యేకత.

జస్ట్ రైట్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ సంస్థ చేపట్టిన కార్యక్రమాలు అనేకమంది పిల్లల జీవితాల్లో కొత్త వెలుగులు నింపాయి. బాల్యం తిరిగి పొందిన ఆ చిన్నారుల చిరునవ్వులే ఈ ఉద్యమానికి నిజమైన విజయ సూచికలు.
బాల కార్మికత్వం నివారణకు సూచనలు / మార్గాలు:
1. విద్యకు ప్రాధాన్యం: ప్రతి పిల్లవాడిని తప్పనిసరిగా పాఠశాలలో చేర్పించి, నిరంతరంగా చదువు కొనసాగించేలా చూడాలి.
2. తల్లిదండ్రులకు అవగాహన: బాల కార్మికత్వం వల్ల కలిగే నష్టాలపై తల్లిదండ్రులకు అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి.
3. పేదరిక నిర్మూలన పథకాలు: ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాలు నిజమైన లబ్ధిదారులకు చేరేలా చర్యలు తీసుకోవాలి.
4. చట్టాల కఠిన అమలు: బాల కార్మికులను నియమించే యజమానులపై కఠిన చర్యలు తీసుకోవాలి.
5. సామాజిక భాగస్వామ్యం: గ్రామస్థాయి కమిటీలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు కలిసి పిల్లల రక్షణకు కృషి చేయాలి.
6. వలస కుటుంబాలపై ప్రత్యేక దృష్టి: వలస కార్మికుల పిల్లలకు ప్రత్యేక విద్యా కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయాలి.
7. ఫిర్యాదు వ్యవస్థ బలోపేతం: బాల కార్మికులు కనిపిస్తే చైల్డ్‌లైన్ 1098 లేదా సంబంధిత అధికారులకు వెంటనే సమాచారం ఇవ్వాలి.
8. పునరావాసం & కౌన్సిలింగ్: పనుల నుంచి విడుదలైన పిల్లలకు కౌన్సిలింగ్, బ్రిడ్జ్ కోర్సులు అందించాలి.
9. మీడియా & ప్రచారం: బాల కార్మికత్వం వ్యతిరేక సందేశాలను మీడియా ద్వారా విస్తృతంగా ప్రచారం చేయాలి.
10. పిల్లల హక్కుల పరిరక్షణ: ప్రతి చిన్నారికి భద్రత, గౌరవం, సమాన అవకాశాలు కల్పించే వాతావరణం రూపొందించాలి.
బాలల హక్కుల కోసం అంకితమైన నాయకుడు –  భువన్ రిభు.

పిల్లల హక్కుల పరిరక్షణ అనేది కేవలం ఒక కార్యక్రమం కాదు, అది ఒక ఉద్యమం. ఆ ఉద్యమానికి భారతదేశంలో బలమైన నాయకత్వాన్ని అందిస్తున్న వ్యక్తి జస్ట్ రైట్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ (జె ఆర్ సి) ప్రాజెక్ట్ అధినేత  భువన్ రిభు. ఆయన తన జీవితాన్ని …